Pozdravljamo odluku i istrajnost institucija, u prvom redu Agencije za zaštitu životne sredine i Javnog preduzeća za Nacionalne parkove Crne Gore, da se ne dozvoli sanitarna sječa u cilju suzbijanja potkornjaka u Nacionalnom parku Prokletije.
Potkornjaci su dio biodiverziteta, kao što su prirodni poremećaji (sušenje šuma, vjetroizvale, ledene kiše itd) takođe dio prirodnog procesa šuma, koji igra veoma važnu ulogu, što nauka i potvrđuje. Smatraju se elementarnim procesom u razvoju zdravih šuma, nasuprot intervnecijama koje gotovo uvijek dovode do disbalansa i uvećavanja štete. Kada pričamo o sanitarnoj sječi, niko ne spominje biodiverzitet, i to je razumljivo je jer naučno gledano te dvije stvari ne mogu ići jedna uz drugu.
Čija je korist od sanitarne sječe? Sigurno nije korist šume i biodiverziteta u njoj, jer se toliko puta na različitim slučajevima pokazalo kao pogubno za živi svijet u neposrednoj pa i poserednoj okolini. Navedimo samo slučaj u Slovačkoj koja je izgubila slučaj na Evropskom sudu 2022. zbog kršenja Direktive o staništima i Direktive o pticama, jer nije adekvatno procijenila uticaj sanitarnih sječa usled najezde potkornjaka na staništima tetrijeba gluhana. Populacija tetrijeba pala je za 42%, kao direktna posledica sanitarnih sječa koje su potpuno izmijenile područje.
Tetrijeb je jedna od vrsta koja ima korist od potkonjraka, a kod nas ova vrsta je zaštićena i veoma ugrožena potencijalnim intervencijama u njegovom staništu. Poznat je primjer Češke gdje ih je bilo 120 prije najezde potkornjaka,a poslije čak 600. Na Karpatima su čak i pjevališa (posebna mjesta udvaranja i parenja tetrijeba) na područjima najezde potkornjaka. Pomenuli smo samo jednu vrstu, a mogli bi da navedemo brojne druge, takođe zaštićene na čijim primjerima se može vidjeti značaj prirodnih procesa, njihova moć i uticaj na samoregulaciju brojnosti populacija i generalno biodiverzitet
Ekološki vriedne šume odlikuju se velikom raznovrsnošću stojećeg i ležećeg mrtvog drveta. Mlade šume Prokletija trenutno počinju da akumuliraju takvo mrtvo drvo i time dobijaju na ekološkoj vriednosti – njegovo uklanjanje bi dramatično ugrozilo ovaj pozitivan prirodni razvoj i narušilo ekološku vriednost šume. Dakle, nepogode ovog tipa, stvaraju heterogenost a time i biodiverzitet, važan su dio prirodne dinamike šuma i važna su alatka za procese podivljavanja odnosno vraćanja prirodnosti u šume. To je nešto što je iz ugla Nacionalnog parka Prokletije u isto vrijeme poželjno, a donekle i logično da se dešava, jer je to najmlađi nacionalni park, zaštićen tek 2009., dakle prije 16 godina. Šta je za šumu 16 godina? Treptaj oka. Prije uspostavljanja režima zaštite, šuma se eksploatisala i poznato je da je njihov imunitet osjetljiviji kada se njome upravlja, a posebno ako se to ne radi na racionalan način. Osim toga, ilegalne sječe je bilo i nakon zaštite ovog područja, o čemu se već pisalo i to je nešto što se utvrdilo izlaskom na teren od strane relevantih ljudi iz struke. Čak je naglašeno da su procesi sušenja najpristutniji tamo gdje je bilo neke sječe. I tu opet dolazimo do logike, jer nauka i ovo potvrđuje i objašnjava. Tamo gdje se smrča sjekla, posebno na većim padinama, rezultiralo je promjenama u vlažnosti zemljišta i sušenju, jer je smrča posebno osjetljiva na sušu. Kod tih sječa otvarani su i takozvani zidovi šuma, odnosno ivice šume na granici sa pašnjacima, livadama, gdje uglavnom raste mlado drveće ili staro koje ima niske grane ka livadam. Zidovi šuma mogu se opisati kao štit jer upravo tome i služe. Kada se sječom na njemu otvore „kapije“, stabla sklopa nemaju niže grane i time je otvoren ulazak za još više toplote i veće sušenje.
Osušena šuma možda nije lijepa, ali je važna za biodiverzitet. Obzirom na klimatske promjene, koje nismo ni spomenuli a čiji uticaj takođe doprinosi, smatramo da je maksimalna intervencija u ovom slučaju, postavljanje feromonskih klopki, što je već urađeno. Svaki dalji postupak intezivne intervencije u šumama nacionalnog parka, koje se na pogođenim djelovima već obnavljaju, bio bi poguban i za šumu i za biodiverzitet.
Upravi policije koja je podnijela krivične prijave protiv direktora JPNPCG i Agencije za zaštitu životne sredine poručujemo da ovako revnosno rade svoj posao i kada je riječ o suzbijanju nelegalnih sječa u našim šumama širom Crne Gore – sigurni smo da će imati pune ruke posla. Prirodne procese i poremećaje slobodno ostavite prirodi!
