Broj: 75/26
Podgorica, 01.07.2026.
Upućeno:
Vlada Crne Gore
Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera
Javno preduzeće za Nacionalne parkove Crne Gore
Agencija za zaštitu životne sredine
Predmet: Hitan poziv za zabranu sanitarne i sanacione sječe u Nacionalnom parku Prokletije
Uvod
Mi, dolje potpisane organizacije civilnog društva, naučni stručnjaci i zabrinuti građani, izražavamo duboku zabrinutost povodom planova i tekućih aktivnosti za sprovođenje sanitarne i sanacione sječe u Nacionalnom parku Prokletije, kao i u drugim nacionalnim parkovima.
Prokletije predstavljaju jedan od ekološki najvrijednijih i najmanje narušenih planinskih ekosistema u Evropi. Kao zaštićeno područje od nacionalnog značaja i dio šireg dinarskog centra biodiverziteta, ovaj park ima ključnu ulogu u očuvanju šuma, staništa divljih vrsta, vodnih resursa i otpornosti na klimatske promjene.
Iako se sanitarna sječa često opravdava kao mjera očuvanja zdravlja šuma u privredno gazdovanim šumama, brojni naučni dokazi pokazuju da intervencije u zaštićenim šumama, naročito unutar nacionalnih parkova, često izazivaju značajnu ekološku štetu po predmet zaštite, uključujući rijetke i ugrožene vrste, kontinuitet šumskih ekosistema i njihovu dugoročnu otpornost. Primjena sanacione sječe u jezgrima najdivljeg nacionalnog parka u Crnoj Gori mogla bi dovesti do gubitka statusa područja koje ispunjava standarde Međunarodne unije za zaštitu prirode (IUCN) za kategoriju nacionalnog parka.
Iz tog razloga pozivamo nadležne institucije da bez odlaganja obustave sve aktivnosti sanitarne i sanacione sječe na teritoriji Nacionalnog parka Prokletije i da prioritet daju očuvanju prirodnih procesa kroz pristup zasnovan na zaštiti prirode.
KLJUČNI RAZLOZI ZA ZABRINUTOST
1. Zaštićena područja moraju dati prednost prirodnim procesima
Nacionalni parkovi prvenstveno postoje radi zaštite ekosistema i omogućavanja odvijanja prirodnih procesa bez ljudskog uplitanja. Mrtvo drvo, oborena stabla i prirodni poremećaji, uključujući i potkornjake, sastavni su dio šumskih ekosistema i imaju ključnu ulogu u očuvanju biodiverziteta, formiranju zemljišta i kruženju hranljivih materija.
2. Mrtvo drvo je od suštinskog značaja za biodiverzitet
Naučna istraživanja pokazuju da čak jedna trećina šumskih vrsta zavisi od staništa koja obezbjeđuje mrtvo drvo, uključujući insekte, gljive, ptice i sisare. Uklanjanje ovog materijala kroz sanacionu sječu značajno smanjuje dostupnost staništa za brojne rijetke i zaštićene vrste.
3. Sanitarna sječa se često koristi kao izgovor za komercijalnu eksploataciju drvne mase
Širom Evrope, sanitarna i sanaciona sječa često su korišćene kao mehanizam za eksploataciju drvne mase iz zaštićenih šuma pod obrazloženjem očuvanja njihovog zdravstvenog stanja. Takva praksa ugrožava osnovnu svrhu postojanja nacionalnih parkova – zaštitu prirode.
4. Šumska infrastruktura izaziva dugoročna oštećenja ekosistema
Čak i ograničene aktivnosti sječe zahtijevaju upotrebu teške mehanizacije, izgradnju ili korišćenje pristupnih puteva i transport drvne mase, što može dovesti do erozije zemljišta, fragmentacije šumskih staništa i uznemiravanja divljih životinja. Posljedice ovakvih intervencija mogu trajati decenijama.
5. Šume Prokletija predstavljaju posebno osjetljive ekosisteme
Šume Prokletija karakterišu stare sastojine, strmi tereni i izuzetno visok biodiverzitetski značaj. Intervencije u ovakvim područjima nose povećan rizik od narušavanja osjetljive ekološke ravnoteže.
6. Otpornost na klimatske promjene zavisi od očuvanih šuma
Netaknute šume predstavljaju jedne od najefikasnijih prirodnih ponora ugljenika i imaju ključnu ulogu u regulaciji lokalne klime i vodnog režima. Uklanjanje biomase iz zaštićenih šuma smanjuje zalihe ugljenika, narušava stvaranje humusa, umanjuje sposobnost zemljišta da zadržava vodu i u suprotnosti je sa obavezama Crne Gore u oblasti klimatske politike i zaštite biodiverziteta.
7. Međunarodne obaveze u oblasti zaštite prirode
Crna Gora se kroz međunarodne sporazume, uključujući Konvenciju o biološkoj raznovrsnosti i evropske inicijative za zaštitu prirode, obavezala na očuvanje biodiverziteta. Dozvoljavanje sječe u nacionalnim parkovima narušava ispunjavanje tih obaveza i umanjuje kredibilitet upravljanja zaštićenim područjima.
NAŠI ZAHTJEVI
U svjetlu navedenih činjenica, pozivamo nadležne institucije da:
- odmah obustave sve aktivnosti sanitarne i sanacione sječe u Nacionalnom parku Prokletije;
- sprovedu transparentnu, na nauci zasnovanu procjenu stanja šuma uz učešće nezavisnih međunarodnih stručnjaka i naučne zajednice;
- unaprijede mjere zaštite kako bi se očuvale stare šume i prirodna dinamika šumskih ekosistema unutar parka;
- obezbijede punu transparentnost i učešće javnosti u svim odlukama koje se odnose na upravljanje Nacionalnim parkom Prokletije.
ZAKLJUČAK
Nacionalni park Prokletije predstavlja prirodno nasljeđe od izuzetne vrijednosti za Crnu Goru i Evropu. Odluke koje se donesu danas odrediće da li će njegove šume ostati otporne, bogate biodiverzitetom i ekološki funkcionalne za buduće generacije, kao i da li će ovo područje zadržati međunarodno priznati status nacionalnog parka u skladu sa međunarodnim standardima ili rizikovati gubitak tog statusa i kredibiliteta koji on nosi.
Stoga pozivamo nadležne institucije da postupaju u skladu sa osnovnom misijom nacionalnih parkova – zaštitom prirode i prirodnih procesa – te da se uzdrže od odobravanja aktivnosti sječe koje mogu ugroziti ove vrijednosti.
Zaštita Prokletija nije samo pitanje odgovornosti prema životnoj sredini – ona predstavlja obavezu prema budućim generacijama.
| Name and surname | Institution | |
| Jovana Janjušević | Executive Director of the Center for Protection and Research of Birds, Montenegro | jovana.janjušević@czip.me |
| Gabriel Schwaderer | Executive Director of the EuroNatur Foundation, Germany | gabriel.schwaderer@euronatur.org |
| Milan Ružić | Executive Director of the Society for the Protection and Study of Birds of Serbia | milan.ruzic@pticeserbije.rs |
| Željka Leljak Gracin | Executive Director of the BIOM | zeljka.leljak.gracin@biom.hr |
| Aleksandër Trajçe | Executive Director of Protection and Preservation of Natural Environment in Albania (PPNEA) | a.trajce@ppnea.org |
| Aleksandra-Anja Dragomirović | Center for Environment (CZZS), Bosnia and Herzegovina | anja.dragomirovic@czzs.org |
| Ing. Martin Mikoláš, Ph.D. | Faculty of Forestry and Wood Sciences | Czech University of Life Sciences Prague | mikolasm@fld.czu.cz |
| prof. Ing. Miroslav Svoboda, Ph.D | Faculty of Forestry and Wood Sciences | Czech University of Life Sciences Prague | svobodam@fld.czu.cz |
| Ing. Krešimir Begović, Ph.D. | Faculty of Forestry and Wood Sciences | Czech University of Life Sciences Prague | begovic@fld.czu.cz |
| Jakob Pavlin, Ph.D. | Czech University of Life Sciences Prague, Faculty of Forestry and Wood Sciences | pavlinj@fld.czu.cz |
| Abdulla Diku, Ph.D. | ILIRIA, Albania | info@iliria-al.org |
| Assoc. Prof. Dr. Momchil Panayotov | University of Forestry, Dendrology Dept., Sofia, Bulgaria | panayotov.m@ltu.bg |
| Tzvetan Zlatanov, PhD | Institute of Biodiversity and Ecosystem Research, Bulgarian Academy of Sciences, Sofia, BULGARIA | tmzlatanov@iber.bas.bg |
| Prof. Dr. Jörg Müller | Chair for Conservation Biology and Forest Ecology, University Würzburg, Germany | Joerg.mueller@uni-wuerzburg.de |
| Prof. Dr. Sebastian Seibold | Ecosystem Resilience Group, Ulm University, Germany | Sebastian.seibold@uni-ulm.de |
| Prof. Dr. Simon Thorn | Philipps University Marburg, Germany | Simon.Thorn@hlnug.hessen.de |
| Prof. Dr. Dalibor Ballian | University of Sarajevo – Faculty of Forestry, Bosnia and Herzegovina | balliandalibor9@gmail.com |
